AlbKristian.com - Faqe të Krishtera Shqiptare

Kryefaqja

Principe per te kuptuar te ashtu-quajturat mosperputhje ne Bibel

Deklaratat për gabimet në Bibël zakonisht vijnë si rezultat i mungesës së njohurive mbi principet bazë për interpretimin e literaturës së vjetër. Principet e mëposhtme mund të na ndihmojnë që të shohim nëse me të vërtetë ka një gabim apo kontradiktë në nje literaturë të caktuar - në rastin tonë, Biblën:

Principi # 1: E pashpjeguara nuk është domosdoshmërisht e pashpjegueshme. Asnjë person, sado i informuar që të jetë, nuk është në gjendje që ti shpjegoj të gjitha vështirësitë biblike. Sidoqoftë, diçka që nuk është akoma e shpjeguar nuk do të thotë që nuk do të shpjegohet kurrë. Kur një shkenctar vëzhgon një anomali në natyrë ai nuk heq dorë nga eksplorimi i mëtejshëm. Përkundrasi, ai e përdor anomalinë e pashpjeguar si motivim për të gjetur një shpjegim të saj.

Për shembull, një herë e një kohë njerëzit nuk kishin një shpjegim natyror për meteorët, eklipset, tornadot, stuhitë, dhe tërmetet. Deri para pak kohësh, shkenctarët nuk mund ta shpjegonin se si grerëzat mund të fluturonin. Por deri tani asnjë shkenctar nuk ka hequr dorë nga studjmi i natyrët si rezultat i anomalive që ai ka vëzhguar pasi ajo i është dukur si kontradiktë në fillim.

Po ashtu, studjuesi i krishterë i afrohet Biblës me të njejtin presupozim që thotë që, 'e pashpjeguara nuk është domosdoshmërisht e pashpjegueshme.' Ai nuk supozon që mospërputhjet janë kontradikta. Dhe kur ai gjen diçka për të cilën ai nuk ka asnjë shpjegim, ai vazhdon që të kërkojë duke besuar që një shpjegim do të gjehet. Kjo ndodh sepse nëse ai supozon të kundërtën atëhere ai do të ndalojë së kërkuari dhe studjuari. Pra, pse vallë duhet që të kërkosh për një përgjigje kur mund të supozosh që nuk ka një të atillë?

Në të njejtën mënyrë si homologu i tij shkencëtar, studenti i Biblës e ka marrë shpërblimin e tij për besimin dhe studimin e tij. Shumë prej vështirësive për të cilat studjuesit nuk kishin përgjigje, tashmë janë gjetur nëpërmjet kërkimit të vazhdueshëm historik, arkeologjik, gjuhësor, dhe të disiplinave të tjera. Për shembull, kritikët një-herë-e-një-hohë kishin propozuar që Moisiu nuk mund ti kishte shkruar pesë librat e parë të Biblës sepse nuk kishte shkrim në kohën e Moisiut. Gjithashtu, kritikët një-herë-e-një-hohë besonin që Bibla ishte gabim kur fliste për Hititët, pasi ata ishin plotësisht të panjohur nga historianët. Tani historianët dinë në lidhje me ekzistencën e tyre nëpërmjet bibliotekës Hitite e gjetur në Turqi. Kjo na jep neve kurajo që të besojmë që vështirësitë biblike të pashpjeguara akoma në të vërtetë kanë një shpjegim, dhe ne nuk duhet që të supozojmë që Bibla ka gabime.

Principi # 2: Interpretime të pasakta (të gabuara) nuk nënkuptojnë një zbulesë të pasaktë (të gabuar). Qënjet njerëzore janë të kufizuar (të fundshëm), dhe qënjet e kufizuara bëjnë gabime. Kjo është arsyeja pse kalemat kanë gomë fshirëse dhe kompjuterat kanë tastën 'delete.' Përsa kohë që qënjet e papërkryera njerëzore ekzistojnë, do të ketë keqinterpretime të Fjalës së Perëndisë dhe pikëpamje të gabuara mbi botën e Tij. Ne nuk duhet që të supozojmë që një pikëpamje e caktuar shkencore e cila është dominuese tani, do të jetë gjithmonë fjala e fundit. Pikëpamje shkencore të cilat ishin dominuese në të kaluarën konsiderohen si gabime nga shkencëtarët e të sotshmes. Prandaj, kontradikta ndërmjet opinioneve popullore në shkencë dhe interpretime të pranuara gjerësisht mbi Biblën duhet që të vetpranohen. Por këto konflikte nuk mjaftojnë për të provuar që ka kontradikta midis botës dhe Fjalës së Perëndisë.

Principi # 3: Kupto kontekstin e pasazhit. Mbase gabimi më i zakonshëm i kritikëve është marrja e një vargu jashtë konteksit të vet biblik. Fjala e urtë thotë, "Një tekst pa kontekst është pretekst." Dikush mund të provojë çfarëdo lloj gjëje nga Bibla nëpërmjet kësaj proçedure të gabuar. Bibla thotë, "Nuk ka Perëndi" (Psalmi 14:1). Por konteksti thotë "I pamendi ka thënë në zemër të tij: ‘Nuk ka Perëndi’” (Psalmi 14:1). Dikush mund të thotë që Jezusi na këshilloi që të "mos i rezistojmë të ligut" (Mateu 5:39), por konteksti i kundra-hakmarrjes në të cilin ai e tha këtë nuk duhet injoruar. Në të njejtën mënyrë, shumë dështojnë që të kuptojnë kontekstin e thënies së Jezusit kur ai thotë "Jepi atij që të kërkon."A do të thotë kjo që ne duhet ti japim një armë një fëmije të vogël që e kërkon, apo një bombë nuklearë Sadam Huseinit meqenëse ai e kërkoi? Mos konsiderimi i kontekstit për të nxjerrë kuptimin e duhur është mbase gabimi kryesor i atyrë që gjejnë gabime në Bibël.

Principi # 4: Interpreto pasazhe të vështira nën dritën e pasazheve më të qarta. Disa pasazhe biblike janë të vështira për tu kuptuar. Nganjëherë vështirësia vjen si pasojë e paqartësisë së tyre. Nganjëherë një pasazh biblik duket sikur është në kontradiktë me një pasazh tjetër. Për shembull, Jakobi duket sikur thotë që shpëtimi vjen nëpërmjet veprave (Jakobi 2:14-26), ndërkohë kur Pali mëson me qartësi që shpëtimi vjen nëpërmjet hirit (Romakëve 4:5; Titit 3:5-7; Efesianëve 2:8-9). Në këtë rast, Jakobi nuk duhet që të interpretohet sikur e kontradikton Palin. Pali po flet për justifikimin përpara Perëndisë (që është vetëm nëpërmjet hirit), ndërsa Jakobi po i referohet justifikimit përprara njerëzve (të cilën nuk mund ta shohin dot besimin tonë, por vetëm veprat tona).

Një shembull tjetër gjendet tek Filipjanët 2:12 ku Pali shkruan, "punoni për shpëtimin tuaj me frikë e me dridhje." Në pamje të parë kjo duket sikur thotë që shpëtimi vjen nëpërmjet punëve apo veprave. Por, kjo bie plotësisht në kundërshtim me një tufë shkrimesh të tjera  të cilat na mësojnë që "ne të shpëtuar me anë të hirit, nëpërmjet besimit, dhe kjo nuk vjen nga ju, po është dhurata e Perëndisë, jo nga vepra, që të mos mburret askush" (Efesianëve 2:8-9). Dhe "atij që nuk vepron, por beson në atë që shfajëson të paudhin, besimi i tij i numërohet për drejtësi." Kur kjo thënia e vështirë që thotë 'punoni për shpëtimin tuaj' shikohet në dritën e këtyre pasazheve të tjera të qarta, cilido qoftë kuptimi i saj, ajo nuk do të thotë që ne jemi të shpëtuar nëpërmjet veprave apo punëve tona. Ne të vërtetë kuptimi i këtij vargu qartësohet në vargun që e ndjek. Ne duhet që ta vemë shpëtimin tonë në punë sepse hiri i Perëndisë e ka bërë të mundur në jetët tona. Në fjalët e Palit, " sepse Perëndia është ai që vepron në ju vullnetin dhe veprimtarinë, sipas pëlqimit të tij" (Filipjanëve 2:13).

Principi # 5: Mos nxirr mësime nga pasazhe të paqarta. Disa pasazhe biblike janë të vështira pasi kuptimi i tyre është i paqartë. Kjo ndodh pasi shpesh herë një fjalë kyçe në tekst është përdorur vetëm një herë (ose shumë rrallë),  kështu që është e vështirë që të dimë se çfarë po thotë autori, nëse nuk mund ta nxjerrim nga konteksti. Për shembull, një nga pasazhet më të mirënjohura të Biblës përmban një fjalë që nuk shfaqet askund tjetër në literaturat e vjetra greke deri në kohën kur Dhjata e Re u shkruajt. Kjo fjalë shfaqet në pasazhin që njihet me emrin Lutja e Zotit (Mateu 6:11). Zakonisht është e përkthyer kështu, "Bukën tonë të përditshme na e jep sot." Fjala për të cilën po themi është 'të përditshme' - epiousion. Ekspertët e Greqishtes nuk kanë arritur një pajtim as mbi origjinën dhe as mbi kuptimin e saktë të fjalës. Komentues të ndryshëm përpiqen që të vendosin lidhje me fjalë të tjera greke që janë të mirë njohura,  dhe shumë sugjerime janë propozuar për kuptimin përfundimtar. Disa prej këtyre sugjerimeve janë:

·         Bukën tonë të vazhdueshme na e jep sot.

·         Bukën tonë të mbinatyrshme (prej qiellit) na e jep sot.

·         Bukën tonë të mbijetesës na e jep sot.

·         Bukën tonë të përditshme (atë që na nevojitet sot) na e jep sot.

Secili prej propozimeve të mësipërme ka mbrojtësit e vet, secili prej tyre i përshtatet kontekstit, dhe secili prej tyre është i bazuar në sasinë e pakët të informacioneve që kemi. Prandaj nuk ka ndonjë arsye të fortë për të hequr dorë nga përkthimi i zakonshëm. Por ky rast shërben si shembull për qëllimin tonë. Disa pasazhe biblike janë të vështira për tu interpretuar pasi kuptimi i disa fjalëve kyçe shfaqet vetëm njëherë, ose shumë rrallë.

Në raste të tjera, fjalët mund të jenë të qarta por kuptimi nuk është, pasi ne nuk jemi të sigurt se çfarë gjëje i referohen. Tek 1 e Korintasve 15:29 Pali është duke folur për "ata që pagëzohen për të vdekurit." A po i referohet ai vallë pagëzimit të të gjallëve si përfaqësues të të vdekurve për shpëtimin e tyre pasi ata nuk ishin pagëzuar (ashtu siç pretendojnë Mormonët)? Apo vallë ai e ka fjalën për pagëzimin e të tjerëve në kishë për të zënë vendin e atyrë që kanë kaluar në jëtën tjetër? Apo ai po i referohet një besimtari i cili pagëzohet 'për' vdekjen e tij dhe varrosjen me Krishtin? Apo po i referohet diçkaje tjetër?

Kur ne nuk jemi të sigurt:

1. Ne nuk duhet që të ndërtojmë doktrina mbi pasazhe të paqarta. Rregulli kryesor në interpretimin e Biblës është ky, "gjërat kryesore janë gjërat e qarta, dhe gjërat e qarta janë gjërat kryesore." Kjo quhet qartësia e Shkrimeve. Nëse diçka është e rëndësishme, atëhere ajo do jetë e trajtuar me qartësi, dhe shpesh herë në më tepër se një vend.

2. Kur një pasazh i caktuar nuk është i qartë, atëhere mos nxirr një përfundim që bie në kundërshtim me mësime të tjera të qarta biblike.

Principi # 6: Bibla është një libër njerëzor me karakteristika njerëzore. Bibla deklaron që Perëndia përdori personalitetet e njerëzve për të marrë dhe komunikuar të vërtetat e përjetshme. Prandaj, shpehjet e të folurit (si p.sh. kur Jezusi përdor eksagjerim) nuk duhet që të merren fjalë për fjalë, në mënyrë që pastaj ti hedhim kundra një shkrimi tjetër.

Principi # 7: Edhe kur një tregim është i paplotë kjo nuk do të thotë që ai është falso. Për shembull, Marku 5:1-20 dhe Luka 8:26-39 tregojnë vetëm për një demoniak, kurse Mateu 8:28-34 tregon për dy të atillë. Ka shumë mundësi që Marku dhe Luka janë duke treguar të njejtin tregim bazë, por fokusohen më tepër në demoniakun e rëndësishëm. Prandaj edhe tregimet nuk janë kontradiktore. Në të vërtetë ato na japim më tepër informacione kur vihen sëbashku.

Principi # 8: Citimet e Dhjatës së Vjetër në Dhjatën e Re nuk duhet që të jenë gjithmonë ekzakte. Sikurse në ditën tonë ku ka më tepër se një përkthim të Biblës, po ashtu të Krishterët e hershëm shpesh herë citonin Septuagintin (përkthimin në greqisht të Dhjatës së Vjetër), i cili i jepte fjalët e të njejtit tekst pak më ndryshe.

Principi # 9: Bibla nuk aprovon gjithçka që ajo raporton. Është gabim që të supozojmë që gjithçka që gjendet në Bibël është e lavdërueshme nga Bibla. Bibla na tregon në lidhje me disa nga gënjeshtrat e Satanait (Zanafilla 3:4 dhe vazhdimi; Gjoni 8:44) si dhe p.sh (Joshueu 2:4). Bibla nuk i shpërfill këto gënjeshtra, por thjeshtë i raporton me vërtetësi edhe gënjeshtrat dhe gabimet e qënjeve të mëkatshme. E vërteta e Biblës gjendet në atë që ajo na zbulon, dhe jo në gjithçka që ajo raporton. Nëqoftëse ne nuk e bëjmë këtë dallim, atëhere dikush në mënyrë të gabuar shume kollaj mund të thotë që Bibla na mëson imoralitet kur na jep tregimin e mëkatit të Davidit (2 e Samuelit 11:4), që ajo nxit poligami kur na jep tregimin e grave të Solomonit (1 e Mbretërve 11:3), ose që ajo mbështet ateizmin kur citon budallain i cili thotë "nuk ka Perëndi" (Psalmi 14:1).

Principi # 10: Bibla përdor fjalor jo-teknik, i gjuhës së përditshme. Edhe megjithëse një term që është në Bibël nuk është shkencor kjo nuk do të thotë që ai është i pasaktë. Të vërteta shkencore si rrutullimi i tokës mund të përshkruhen me shprehje të foluri të kohës së atëhershme (si p.sh. dielli bën xhirot e veta).

Principi #11: Bibla mund të përdori numra të përafërt si dhe numra të saktë. Numrat e përafërt përdoreshin në literaturën e kohës së lashtë si dhe në atë moderne. Bibla përmban të njejtat përdorime gjuhësore.

Principi # 12: Bibla mund të përdori mjete të ndyshme gjuhësore. Zakonisht, konteksti do të përcaktojë nëse një fjalë duhet marrë në mënyrë literale apo figurative.

Principi # 13: Një gabim tek kopja nuk është nuk nënkupton një gabim tek origjinali. KUr teologët i referohen pagabueshmërisë së Shkrimeve, ata po i referohen Shkrimeve origjinale të shkruara - autografat - në ndryshim me një kopje apo kopje të një kopje.

Principi # 14: Thënje të përgjithshme nuk nënkuptojnë patjetër kushte universale. Kritikët shpesh herë nxjerrin përfundimin që thënie të pakualifikuara nuk bëjnë përjashtime. Ata kapen me vargje që ofrojnë të vërteta të përgjithshme, the pastaj tregojnë për përjashtime të dukshme. Duke vepruar në këtë mënyrë ata harrojnë që thënie të atilla kanë për qëllim që të jenë të përgjithshme.

Libri i Fjalëve të Urta është një shembull i mirë. Fjalët e Urta nga vetë natyra e tyre japin vetëm drejtim të përgjithshme, jo drejtim apo urtësi universale. Ato janë rregulla për jetën por kuptohet me përjashtime. Fjalët e Urta 16:7 është një rast i atillë. Vargu thotë, "Kur Zotit i pëlqejnë rrugët e një njeriu, ai bën që edhe armiqtë e tij të bëjnë paqe me të." Kjo thënie në mënyrë të dukshme nuk ishte për të pasur një qëllim universal. Pali ishte i pëlqyeshëm në sytë e Zotit, por armiqtë e tij i hodhën gura (Veprat e Apostujve 14:19). Jezusi ishte i pëlqyeshëm në sytë e Perëndisë, por armiqtë e tij e kryqëzuan! Sidoqoftë, përgjithësisht është e vërtetë që kur dikush vepron në një mënyrë të pëlqyeshme ndaj Perëndinë ai bën që edhe armiqtë e tij ti afrohen. Një shembull shumë i mirë është mënyra se si Pali i'u afrua Jezusit!

Principi # 15: Zbulesa e mëvonshme e mbikalon zbulesën e kaluar. Bibla na jep evidencë të mjaftueshme të zbulesës progresive. Kjo do të thotë që, Perëndia nuk e zbuloi gjithçka menjëherë, dhe as që vendosi të njejtat kondita për çdo periudhë kohe. Prandaj, një pjesë e zbulesës së Tij të mëvonshme i mbikalon thënie të mëparshme të Tij. Nganjëherë kritikët e Biblës e interpretojnë ndryshimin e zbulesës si një gabim.

Për shembull, fakti që një prind e lejon fëmijën e vogël që të hajë me gishta, vetëm që më vonë të insistojë që ai të hajë me lugë, nuk përbën një kontradiktë. Dhe akoma më prindi nuk është në kontradiktë kur i kërkon fëmijës që në vend që të përdori lugën të përdori pirunin për të ngrën zarzavatet. Kjo është zbulesë progresive, ku çdo urdhëresë i përshtatet një rrethane të caktuar.

Ishte një kohë (nën Ligjin e Moisiut) kur Perëndia komandoi që kafshët të sakrifikoheshin për mëkatet e njerëzve. Por, qysh prej kohës kur Krishti ofroi sakrifivën e përkryer për mëkatin (Hebrenjve 10:11-14), kjo urdhëresë e Dhjatës së Vjetër nuk mbizotëron më. Në të njejtën mënyrë, kur Perëndia krijoi ravën njerëzore, ai u komandoi që të hanin vetëm fruta dhe zarzavate (Zanafilla 1:29). Më vonë, kur konditat ndryshuan mbas përmbytjes, Perëndia u komandoi që të hanin mish (Zanafilla 9:3). Ky ndyshim nga bimëngrenës në mishngrenës është një shembull i zbulesës progresive, dhe nuk është një kontradiktë. Në fakt, të gjitha këto zbulesa pasuese ishin thjeshtë komanda të ndryshme për njerëz të ndryshëm në kohë të ndryshme në planin e përgjithshëm të shpengimit të Perëndisë.

Një person që e merr Biblën seriozisht, në vend që ta hedhi mënjanë, mund të bjeri darkord me Mark Tueijn kur ai tha që nuk ishte pjesa e vështirë për tu kuptuar e Biblës që e shqetësonte atë, por pjesët e kuptueshme!

 

Marrë nga libri i Josh Mekdauëll: "Evidenca e re që kërkon një vendim."

Përktheu: Elvis Plaku

U ndryshua më: 12 Maj, 2003.

Kthehu tek faqja: Apologjia

Copyright - E drejta e Autorit © 2002 - 2005  AlbKristian.com - Faqe te Krishtera Shqiptare
Nje Projekt i Sherbeses  'Shqiptaret per Krishtin'.