Krishterimi dhe Islami!
Krishterimi dhe Islami janė tė dyja fe botėrore. Dhe qė tė dyja fetė
kanė shumė gjėra tė pėrbashkėta! Qė tė dyja fetė janė monoteiste, pra
ato e vendosin besimin nė Njė Perėndi tė vetėm si bazėn dhe themelin e
ēdo doktrine apo mėsimi tjetėr. Qė tė dyja fetė i gjurmojėn fillimet e
tyre tek patriarku Abraham. Tė cilin Perėndia e thirri qė ta ndiqte
dhe ti bindej Atij me qėllim qė nėpėrmjet Abrahamit, tė bekonte tė
gjithė kombet e botės. Qė tė dyja fetė kanė njė respekt shumė tė lartė
pėr themeluesit e tyre (Jezusin dhe Muhamedin), dhe qė tė dyja fetė
kanė njė respekt shumė tė lartė pėr librat e tyre tė shenjtė Biblėn
dhe Kuranin). Dhe qė tė dyja marrin nga influencat dhe praktikat e
Judaizmit. Pra kėto tė dyja fe kanė shumė gjėra tė pėrbashkėta, qoftė
historikisht, qoftė nė besim, si dhe nė shumė aspekte tė tjera tė
cilat nuk kemi kohė qė ti prekim kėtu.
Por
atėhere pse dėgjojmė kaq shumė zėra kundėrshtues midis tė dy feve?
Fundja fundit, se ėshtė e rėndėsishme qė ti futemi detajeve apo
ndryshimeve midis tyre kur, siē pamė edhe pak mė sipėr, kėto dy fe
kanė kaq shumė gjėra tė pėrbashkėta? Kėto pyetje, dhe tė tjera tė
njėjta si kėto, janė shumė tė rėndėsishme dhe tė vlefshme nė vetvete,
por ato shpesh herė neglizhojnė shumė ēėshtje dhe aspekte tė tjera
midis kėtyre dy feve, tė cilat janė po aq me rėndėsi. Aspekte tek tė
cilat Krishterimi dhe Islami ndryshojnė. Dhe me tė cilat ato nuk mund
bėjnė kompromise! E vėrteta ėshtė qė Krishterimi dhe Islami janė qė tė
dyja fe eksklusiviste nė vetvete! Dhe si rezultat ato ato nuk mund
tė jenė qė tė dyja plotėsisht tė drejta dhe plotėsisht tė vėrteta nė
vetvete!
Krishterimi dhe Islami kanė shumė aspekte themelore kundėrshtuese
(aspekte doktrinore, historike, filozofike, shoqėrore, etj) me tė
cilat asnjėra prej feve nuk mund tė bėj kompromis. Pasi kompromentimi
i tyre do tė ēonte nė dobėsimin, biles edhe shkatėrrimin e
besueshmėrisė dhe vėrtetėsisė sė tyre si besim dhe sistem fetar.
Sidoqoftė, ėshtė qėllimi i kėtij artikulli qė tė shqyrtojė disa prej
aspekteve themelore nė tė cilat Krishterimi dhe Islami ndryshojnė; si
dhe arsyet pse tė Krishterėt nuk mund ta pranojnė Islamin si fenė e
vėrtetė!
Njė nga
pyetjet qė muslimanėt i bėjnė shpesh tė krishterėve ėshtė kjo: Pse tė
krishterėt nuk e pranojnė Islamin si fenė e vėrtetė? Kjo pyetje
zakonisht ka shumė forma, si dhe pėrgjigje, por ne do tė mundohemi qė
tė theksojmė ato mė themeloret dhe mė me vlerė pėr diskutimin tonė.
Para se
tė fillojmė, ėshtė e rėndėsishme qė tė theksojmė qė megjithėse tė
krishterėt nuk janė tė detyruar qė ta pranojnė Islamin nė pėrgjithėsi,
kjo nuk i liron ata aspak nga detyrat e tyre si besimtarė qė ti duan,
ti respektojnė dhe tė tregojnė mirėkuptim dhe dashuri tė sinqertė ndaj
miqve tė tyre muslimanė, si edhe ndaj bindjeve tė tyre sado tė
ndryshme. Tani pėrsa i pėrket arsyeve pse tė krishterėt nuk mund ta
pranojnė Islamin si fenė e vėrtetė, ato mund tė ndahen nė dy grupe:
1. Arsyet qė kanė tė bėjnė me vetė Kuranin dhe mėsimet e tij.
2. Arsyet qė kanė tė bėjnė me mėsimet themelore tė Biblės, si dhe
me vetė eksklusivitetin e Krishterimit nė pėrgjithėsi.
Arsyet
qė kanė tė bėjnė me Islamin dhe mėsimet e Kuranit nė veēanti!
Sė
fillim ėshtė e rėndėsishme qė tė themi qė Kurani ėshtė njė libėr i
vlefshėm nė vetvete. Ai pėrmban shumė mėsime dhe njohuri tė mira e tė
vlefshme pėr njrėzimin nė pėrgjithėsi. Por pėr ne si tė krishterė
ėshtė e rėndėsishme qė ti konsiderojmė me kujdes mėsimet dhe thėniet e
Kuranit. Aty gjenden shumė pohime tė cilat bien nė kundėrshtim me
Biblėn dhe mėsimet e saj themelore. Nga ana tjetėr ne gjejmė njė
shprehje direkte tė respektit qė Kurani ka dhe qė muslimanėt duhet tė
kenė ndaj Biblės.
Njė nga
aspektet e para qė tė bie nė sy kur lexon apo mėson nė lidhje me
Kuranin dhe mėsimet e tij pėr Biblėn (apo Librat e Para), ėshtė
pohimi i cili thotė qė Kurani ka ardhur qė tė vėrtetojė (konfirmojė)
dhe tė garantojė Librat e Para! E pra, kjo ideja e konfirmimit apo
vėrtetimit tė Librave qė kanė ardhur pėrpara Kuranit ėshtė
diēka qė shpesh herė harrohet ose vihet mė-njė-anė, duke i vėnė theks
mėsimeve apo thėnieve tė tjera tė tij. Fatkeqėsisht, shumė muslimanė
besojnė qė Kurani erdhi pėr ta zėvendėsuar ose korrigjuar Biblėn,
pasi ajo ėshtė e korruptuar. Por e vėrteta ėshtė qė ky argument nuk
mėsohet drejt-pėr-sė-drejti nė Kuran, por pėrkundrasi ėshtė njė
polemikė e shekujve tė mė vonshėm. Dhe nėse do lexonim komentuesit e
hershėm tė Kuranit, do tė ishim nė gjendje qė tė shihnim qė e vėrteta
ėshtė ndryshe.
Sidoqoftė, nėse do tė lexonim me kujdes do tė shihnim qė Kurani
pėrmban shumė vargje tė cilat flasin nė lidhje me Kuranin si
vėrtetues apo konfirmues i Librave tė Para tė cilat u ishin dhėnė
hebrenjve dhe tė krishterėve pėrpara ardhjes sė Kuranit. P.sh.: Surja
El-Bekare 2:41 thotė, Dhe besonie atė, qė e shpalla (Kuranin),
qė vėrteton atė qė e keni ju... Gjithashtu thuhet, E kur u
erdhi atyre prej Allahut libri (Kurani) qė ėshtė vėrtetues
i atij, qė e kishin pranė... El-Bekare 2:89. Dhe kur atyre u
thuhet: Besoni atė qė e shpalli Allahu, ata thonė: Ne besojnė atė
pas tij, edhe pse ėshtė vėrtetues i atij, qė e kanė ata...
El-Bekare 2:91. Dhe kur u erdhi atyre ndonjė i dėrguar prej Allahut,
vėrtetues i asaj qė e kishin ata... El-Bekare 2:101. E para
tij ishte libri i Musait, e edhe ky ėshtė libėr qė vėrteton
(librin e Musait), ėshtė nė gjuhėn arabe... El-Ahkaf 46:12. Edhe
ky Kuran)ėshtė libėr qė e zbritėm; ėshtė i bekuar,
vėrtetues i tė mėparshmes... El-EnAmė 6:92. Ne edhe ty
(Muhammed) ta zbritėm librin (Kuranin) e vėrtetė qė ėshtė
vėrtetues i librave tė mėparshme dhe garantues i tyre.
Siē e
thamė edhe pak mė sipėr, shumė muslimanė pretendojnė qė Kurani erdhi
qė tė zėvendėsonte Librat e Shenjtė tė Judenjve dhe tė tė Krishterėve
(Dhjatėn e Vjetėr dhe atė tė Re). Kjo sepse sipas tyre ato u
korruptuan, ndryshuan, shtrembėruan, dolėn jashtė kohe, humbėn, etj.
Por, Kurani vetė nuk e pohon diēka tė atillė. Pėrkundrasi i vetmi
korruptim apo shtrembėrim qė iu ėshtė bėrė Shkrimeve sipas Kuranit,
ėshtė ai i fjalėve sipas Biblės ose thjeshtė me gojė, por jo nė tė
shkruar. Pėrkundrasi, nė vend tė polemikave tė sotshme, Kurani vetė
pohon qė u dėrgua pėr tė vėrtetuar apo konfirmuar zbulesat e
mėparshme. Prandaj, duhet pranuar qė nėse diēka ėshtė pėr tu
vėrtetuar, atėhere ajo diēka ėshtė tepėr e rėndėsishme, sidomos nėse
Perėndia ėshtė Ai qė i vėrteton ato! Pra Kurani nuk erdhi qė ti
korrektonte, zėvendėsonte, anullonte, modifikonte, etj., por qė ti
vėrtetonte ose konfirmonte Shkrimet e mėparshme. Ky fakt nė vetvete
duhet qė tė jetė njė arsye pėr vetė muslimanėt qė tė ndalojnė
argumentat e tyre pėr ndryshimin e Shkrimeve. Dhe nga ana tjetėr, ky
fakt duhet qė tė jetė i mjaftueshėm pėr tė krishterėt qė tė mos ti
pranojnė mėsimet e Kuranit, pėrshkak se siē do tė shohim edhe mė
poshtė, ato bien nė kundėrshtim me mėsimet e vėrteta biblike!
Aspekti
apo arsyet e dyta qė duam tė konsiderojmė kėtu janė ato tė
ashtu-quajturat profeci pėr Muhamedin. Sipas mėsimeve tė Islamit nė
Kuran, Bibla duhet qė tė pėrmbajė profeci nė lidhje me Muhamedin.
Kėto pretendime mbėshteten kryesisht nė dy vargje Kuranore qė thonė:
Dhe, kur Isa (Jezusi), bir i Merjemes (Marisė) tha: O beni israilė,
unė jam i dėrguar i Allahut te ju, jam vėrtetues i Tevratit (Dhjatės
sė Vjetėr) qė ishte para meje dhe jam pėrgėzues pėr njė tė dėrguar qė
do tė vijė pas meje, emri i tė cilit ėshtė Ahmed! Es-Saff 61:6. Si
dhe Ata qė pranojnė tė dėrguarin (Muhammedin), Pejgamberin
arab, (qė nuk shkruan as nuk lexon), tė cilin e gjejnė tė
cilėsuar (tė pėrshkruar me virtytet e tij), te ata Tevrat dhe
nė Inxhill (Dhjata e Re), e qė i urdhėron ata pėr ēdo tė mirė dhe i
ndalon nga ēdo e keqe,... El-ARafė 7:157.
Megjithėse ne nuk kemi kohėn e nevojshme qė ti shqyrtojmė mė nė
thellėsi kėto pretendime nė kėtė artikull, e vėrteta ėshtė qė kėto
argumenta, me njė studim tė kujdesshėm dhe kontekstual tė pasazheve tė
supozuara biblike, do tė na tregonin pa dyshim qė Bibla nuk pėrmban
asnjė profeci tė qartė apo direkte pėr Muhamedin. Kjo mungesė faktesh
i bėn shumė muslimanė qė tė pėrpiqen e ta shpjegojnė mungesėn e
profecive duke ia venė fajin Biblės dhe tė Krishterėve, dhe si
rezultat duke i akuzuar ata pėr ndryshime dhe gjėra tė tjera tė
atilla. Kjo ėshtė edhe njė nga arsyet pse ata e akuzojnė Biblėn pėr
korruptime. Kjo arsye e dytė nė vetvete ėshtė mė tepėr njė faktor
kundėrshtimi dhe polemike pėr muslimanėt, por nga ana tjetėr, pėr tė
krishterėt e kujdesshėm dhe studimtarė, ky pretendim i pavėrtetuar,
pėrbėn njė arsye tjetėr pėr mos pranimin e Kuranit dhe Islamit nė
pėrgjithėsi!
Arsyet
qė kanė tė bėjnė me mėsimet Biblike dhe eksklusivitentin e
Krishterimit
Sė pari
duhet tė sqarojmė qė Bibla nuk i pėrmend muslimanėt apo Islamin pėr
faktin e thjeshtė qė Islami i pati fillimet e veta rreth 600 vjet pas
kohės sė Jezusit dhe dishepujve tė Tij. Por siē e thamė edhe pak mė
sipėr Kurani pretendon qė Bibla pėrmban profeci nė lidhje me
Muhamedin. Kjo mbetet akoma pėr tu provuar nė mėnyrė pėrfundimtare dhe
tė pakundėrshtueshme, gjė qė nuk ėshtė bėrė dot. Pėr mė tepėr
biblikisht nuk ka asnjė arsye pse, dhe si rezultat tė gjitha tė
ashtu-quajturat profeci janė provuar ndryshe (pra tė pavėrteta)!
Sidoqoftė, tani pėrsa i pėrket arsyeve biblike pėrsa i pėrket mos
pranimit tė Islamit, megjithėse ato janė tė shumta dhe nga mė tė
ndryshmet, ato mė tė rėndėsishmet janė tre. Kėto arsye kanė tė bėjnė
a) me natyrėn dhe karakterin e Perėndisė, b) me personin e Jezus
Krishtit, dhe c) me mesazhin e karakterin ekskluziv tė Krishterimit.
Kurani
ėshtė tepėr i qartė nė mėsimet e veta nė lidhje me njėsinė e
Allahut, dhe pa kundėrshtim Bibla bėn tė njėjtin pohim nėpėrmjet
mėsimeve tė saj nėpėrmjet shumė pasazheve biblike. P.sh. tek Ligji i
Pėrtėrirė 6:5 gjejmė fjalėt: Dėgjo, o Izrael, Zoti, Perėndia ynė,
ėshtė njė i vetėm. Gjithashtu, vetė Jezusi tha, Dėgjo, o Izrael:
Zoti, Perėndia ynė, ėshtė i vetmi Zot. Kėto dhe shumė pasazhe tė
tjera tė ndryshme e tregojnė me qartėsi faktin qė Bibla na mėson qė
Perėndia ėshtė Njė. Njėkohėsisht ėshtė po vetė Bibla e cila na mėson
nė lidhje me faktin qė ky Perėndia i vetėm ekziston nė tre-persona tė
veēantė. Atin, Birin, dhe Frymė e Shenjtė! Disa persona e kritikojnė
kėtė doktrinė pasi meqėnėse u duket tepėr i vėshtirė pėr tu kuptuar,
ose sipas tyre ai ėshtė i pallogjikshėm. Por koncepti dhe doktrina e
Trinisė, megjithėse ėshtė emėruar kėshtu nga teologėt, nė tė vėrtetė
nuk ėshtė njė shpikje e tyre. Pasi ky koncept na ėshtė zbuluar, pra na
ėshtė dhėnė nga vetė Perėndia nėpėrmjet Fjalės sė Tij. Dhe si rezultat
kur tė krishterėt flasin pėr Perėndinė, ata e kuptojnė dhe e shohin
atė si Njė Trini. Dhe ėshtė ky mėsim dhe koncept shumė i rėndėsishėm
biblik, tė cilin Kurani dhe mėsimet e Islamit nė pėrgjithėsi nuk janė
tė gatshėm qė ta pranojnė. Por kjo nuk ėshtė njė alternativė qė mund
ta zgjedhin edhe tė Krishterėt, pėr faktin e thjeshtė qė ajo bie nė
kundėrshtim me Fjalėn e Perėndisė. Pasi ēėshtja nuk ka tė bėj thjesht
me perceptimin tonė tė Perėndisė. Por mbi tė gjitha, me mėnyrėn se si
Ai na e ka zbuluar vetveten nėpėrmjet Fjalės sė Tij Biblės, dhe detyra
jonė ėshtė qė ti besojmė asaj.
Arsyeja
apo aspekti i dytė themelor pėr tė cilin tė krishterėt nuk mund ta
pranojnė Islamin, Kuranin dhe Muhamedin, ka tė bėj me mėsimet
kundėrshtuese tė Kuranit nė lidhje me personin e Jezu Krishtit. Bibla
na mėson qė Jezusi ka dy natyra: atė hyjnore dhe atė njerzore! Qė tė
dy kėto natyra i pėrkasin njė personi dhe ato nuk pėrbėjnė nga njė
gjysėm tė Jezusit, por pėrkundrasi ato e bėjnė atė 100% Perėndi dhe
100% njeri. Tani megjithėse ky koncept (ashtu si edhe koncepti i
Trinisė) ėshtė i vėshtirė pėr tu kuptuar plotėsisht, ai gjithėsesi
ėshtė njė shprehje korrekte e mėsimeve biblike. Prandaj si rezultat
ėshtė tepėr e rėndėsishme pėr tė krishterėt qė tė mos tė lejojnė
kompromise nė natyrėn dhe karakterin e vėrtetė tė Jezusit. Por Islami
e kundėrshtojnė, ose mė mirė, e mohon kėtė koncept biblik, dhe ai e
koncepton Jezusin thjesht si njė profet dhe njeri i veēantė i dėrguar
nga Perėndia. Biles, pranimi i Hyjnisė sė Jezusit ėshtė blasfemi pėr
muslimanėt.
Gjithashtu, Bibla na mėson qė Jezusi u kryqėzua dhe vdiq mbi njė kryq,
por Kurani e kundėrshton kėtė fakt, dhe si rezultat ai e kundėrshton
edhe faktin qė Jezusi u ngrit nga tė vdekurit (pra ringjalljen e cila
ėshtė njė nga themelet mė tė rėndėsishme tė Krishterimit). Si rezultat
mund tė themi qė megjithėse Islami ka shumė respekt pėr Jezusin, fakti
qė ai nuk e njoh apo qė nuk e pranon natyrėn e Tij hyjnore, si dhe
kryqėzimin e Tij, e bėn atė qė tė bjeri nė kundėrshtim direkt me
mėsimet biblike. Dhe si rezultat e bėjnė tė pamundur pėr ne si tė
krishterė qė ta pranojnė Islamin dhe mėsimet e tij nė lidhje me
personin e Jezusit.
Njė
arsye tjetėr, e cila ėshtė njė shprehje e eksklusivitetit tė
Krishterimit, ka tė bėjė me mėsimet biblike pėr shpėtimin. Bibla na
mėson qė njerėzimi ėshtė i ndarė nga Perėndia pėrshkak tė natyrės tonė
mėkatare e cila na shtyn qė tė bėjmė gjėra tė cilat janė tė pa
pranueshme pėrpara Perėndisė. Kjo natyrė e jona, e bėn tė pamundur pėr
ne qė ti bindemi urdhėresave tė Perėndisė sado qė ne tė pėrpiqemi, dhe
si rezultat askush nuk mund tė thotė qė ai apo ajo ėshtė pa mėkat. Dhe
janė pikėrisht mėkatet tona tė cilat na ndajnė nga Perėndia dhe pėr tė
cilat secili prej nesh do tė gjykohet njė ditė.
Por
Bibla na mėson qė Perėndia ka siguruar njė rrugė pėr shpėtimin tonė.
Dhe Bibla na mėson qė meqenėse ne nuk mund ti afroheshim dot Perėndisė
pėrshkak tė mėkateve tona, Perėndia vetė u afrua me ne duke ardhur nė
mesin tonė nėpėrmjet Jezus Krishtit. Ky ėshtė mesazhi qė Krishterimi
shpall: Jezus Krishti ėshtė Perėndia me ne, dhe kushdo qė beson nė tė
pėr faljen e mėkateve nuk do tė humbasi por do tė ketė jetė tė
pėrjetshme me Perėndinė. Ēdo fe tjetėr ėshtė njė pėrpjekje pėr tiu
afruar Perėndisė dhe pėr ta kėnaqur atė nėpėrmjet pėrpjekjeve tona pėr
tju bindur urdhėresave tė Tij, por Krishterimi shpall lajmin e mirė
tė shpėtimit tė Perėndisė. Pasi kur ne nuk ishim nė gjendje qė ti
afroheshim Perėndisė, Ai vetė pėrshkak tė dashurisė sė Tij, erdhi tek
ne pėr tė na shpėtuar dhe siguroi njė rrugė shpėtimi nėpėrmjet
Jezusit.
Krishterimi ėshtė ekskluziv kur ai shpall se nuk ka shpėtim nė asnjė
tjetėr, sepse nuk ka asnjė emėr tjetėr nėn qiell qė iu ėshtė dhėnė
njerėzve me anė tė tė cilit duhet tė shpėtohemi (Veprat e Apostujve
4:12). Krishterimi ėshtė ekskluziv nė faktin qė ai shpall qė nuk ka
asnjė rrugė shpėtimi tjetėr pėr njerėzimin pėrveē nėpėrmjet Jezus
Krishtit. Dhe kjo bindje biblike ėshtė e pa kompromentueshme dhe ajo
ėshtė njė nga arsyet e tjera themelore pėr tė cilat tė Krishterėt nuk
mund ta pranojnė Islamin si fenė e vėrtetė!
Pėrfundimi (qėndrimi i duhur)
Si
pėrfundi ėshtė e rėndėsishme qė tė sqarojmė, qė megjithėse tė
krishterėt nuk mund ta pranojnė Islamin si fenė e vėrtetė, nga ana
tjetėr ata janė tė detyruar qė ti duan dhe ti respektojnė besimtarėt
muslimanėt. Pra, dashuria dhe respekti duhet qė tė jenė vazhdimisht
aspektet themelore tė mardhėnies tonė me ēdo besimtar musliman. Dhe
duhet qė tė jetė po kjo dashuri ajo e cila duhet tė na motivojė qė
tju tregojmė nė lidhje me tė vėrtetėn dhe shpėtimin e Perėndisė.
Sepse Perėndia nuk do qė askush prej tyre tė humbasi, por qė tė ketė
jetėn e pėrjetshme! Dhe nėse ne nuk u dėshmojmė, atėhere kush do tju
dėshmojė? Dhe nėse nuk u dėshmojmė tani, atėhere kur?
Autor:
Elvis Plaku