Krishterimi: Historia e Krishterimit ne Shqiperi - Periudha e Pare

AlbKristian.com - Faqe të Krishtera Shqiptare	Kryefaqja

Krishterimi ne Shqiperi: Periudha e Pare

Periudha e parë fillon nga vitet apostolike deri në vitin 731 kur Kisha e Ilirisë Lindore ishte nën vartësinë e Vikarjatit romak të Selanikut. Qendra të mëdha si Salona, Durrësi, Apolonia, Butrinti, Nikopoja etj, ishte e pamundur të mos tërhiqnin vëmendjen e misionarëve të krishterimit. Gjithashtu edhe Via Egnatia, e cila fillonte nga Durrësi dhe nëpërmjet Selanikut të shpinte në Konstandinopojë luajti një rol vendimtar në përhapjen e shpejtë të krishterimit në trevat e Ilirisë. Via Egnatia me një gjatësi rreth 400 km, e ka marrë emrin nga ndërtuesi i saj, i cili quhej Egnatium. Ajo fillonte që nga Durrësi e Pojani, më pas këto dy degë bashkoheshin diku afër Elbasanit për të vazhduar nëpërmjet Ohrit e Manastirit dhe përfundonte në Selanik. Në shekullin e IV-të pas Krishtit, Via Egnatia u zgjat deri në Bizant dhe ishte vazhdimi i rrugës së vjetër romake Via Apia. Kështu për nga rëndësia Via Egnatia bashkonte Perëndimin me Lindjen. Një udhëtim që nga Roma për në Bizant zgjaste rreth 24 ditë.(1)

Krishterimi në Shqipëri

Krishterimi në Shqipëri i ka fillimet që nga vitet apostolike d.m.th që në shekullin e parë pas Krishtit. Apostull Pavli gjatë udhëtimeve të tij misionare ka predikuar krishterimin në Iliri. Konkretisht gjatë udhëtimit të tretë misionar, që e filloi në pranverën e vitit 53 dhe e përfundoi në verën e vitit 56 Apostull Pavli qëndroi dy vjet e gjysëm në Efes, prej ku u detyrua të largohej pas një kryengritjeje të paganëve kundër tij, të udhëhequr nga argjendari Dhimitër. Rrëmuja e krijuar në Efes e detyroi Apostull Pavlin të shkonte në Maqedoni dhe prej andej në Iliri. Ky fakt përmendet tek letra drejtuar (Romanëve 15;19). “Nga Jerusalemi deri në Iliri kam kryer shërbimin e Krishtit”.(2)

Gjatë udhëtimit nëpër Iliri Apostull Pavli kaloi nga Apollonia. Kjo vërtetohet tek (Veprat e Apostujve 17;1) “dhe pasi kishin kaluar nëpër Anfipoli dhe nëpër Apolloni arritën në Selanik, ku ishte sinagogjia e Judejve.”

Apostull Pavli ka kaluar një dimër në Nikopojë. Kjo jepet tek letra dërguar (Titit 3;12) “Kur të dërgoj Arteman ose Tikikun, bëj çmos për të ardhur tek unë në Nikopojë, sepse vendosa të dimëroj aty”. Nikopoja ishte vend i njohur klimaterik në Gjirin e Ambrakisë, me vendndodhje aty ku është Preveza e sotme. Ishte një nga qytetet kryesore të Epirit dhe lidhej me rrugën Egnatia nëpërmjet një degëzimi që kalonte nëpër Butrint. Me siguri që Apostull Pavli do të kishte pasur miq të krishterë në Nikopojë, të cilët do ta strehonin për të dimëruar aty.(3)

Duhet theksuar se Titi ishte episkop në Kretë. Ai u thirr prej Apostull Pavlit në Nikopojë dhe më pas do t’a gjejmë duke vepruar në Dalmaci, me qëllim që të vizitonte komunitetet e krishtera të krijuara prej tij, ashtu siç i shkruan edhe Timotheut në letrën e dytë. “Përpiqu të vish shpejt tek unë, sepse Dhima më la pasi deshi këtë botë dhe iku në Selanik, Kreshenci në Gallati, Titi në Dalmaci. Me mua është vetëm Llukai, merre Markun edhe sille me vete, sepse e kam shumë të domosdoshëm për shërbesë” (II Tim 4;9-11).

Gjithashtu tradita thotë se në Iliri ka predikuar krishterimin edhe Ungjillori Lluka. Këtë fakt kaq të rëndësishëm e gjejmë tek (Sinaksari i Madh Volumi 10 data 18).(4)

Tek Ungjilli pas Llukait (10;1) tregohet se Krishti kishte 70 dishepuj. “pastaj Zoti caktoi shtatëdhjetë të tjerë dhe i nisi dy nga dy përpara tij në çdo qytet dhe vend ku Ai do të shkonte”. Një prej 70 dishepujve të Krishtit ishte edhe Shën Qesari, të cilin Apostull Pavli e vendosi si episkop të parë të Durrësit. Komuniteti i krishterë i Durrësit në vitet 58 pas Krishtit ka patur rreth 70 familje të krishtera.(5) Këtë fakt na e jep Farlati në veprën e tij “Illiricum Sacrum”.

Në një dorëshkrim të vjetër që gjendet në biblotekën e Kishës së Jeruzalemit përmendet Shën Qesari si episkop i parë i komunitetit të krishterë të Durrësit.(6) Shën Qesari më vonë do të fronëzohej episkop i Koronës në Peleoponez, pasi dorëzoi në Durrës, pasardhësin e tij Shën Astin, i cili e drejtoi Kishën e Durrësit në kohën e perandorit Trajan (98-117).

Gjatë përndjekjes së shpallur kundër të krishterëve nga Trajani Shën Asti u martirizua prej qeveritarit të atëhershëm të Durrësit Agrikola. Një ditë të nxehtë të korrikut Shën Astin e zhveshën lakuriq duke i lyer trupin me mjaltë dhe e varën në një pemë, ku dorëzoi shpirtin tek Perëndia i pickuar nga bletët edhe grerat. Pastaj lipsanin e tij e morën të krishterët dhe e varrosën. Më vonë mbi varrin e tij u ngrit një Kishë e madhe katedrale dhe Shën Asti u shpall mbrojtës i qytetit të Durrësit. Kisha jonë e përkujton dhe e nderon këtë martir më 6 Korrik.(7)

Në ditën e martirizimit të Shën Astit, kishin ardhur nga Italia me një anije edhe shtatë të krishterë. Ata qenë larguar nga vendi i tyre për t’i shpëtuar persekutimit ndaj të krishterëve që kishte filluar Perandori Trajan. Kur panë qëndrimin burrëror të Shën Astit, deklaruan haptazi që ishin të krishterë. Atëherë Agrikola urdhëroi që të mbyteshin në det. Emrat e tyre qenë; Peregrini, Lukjani, Pompeu, Heziku, Papia, Staurnini dhe Germani. Të shtatë i mbytën në detin Adriatik duke marrë kështu kurorën e lavdishme të martirit.(8)

Kthehu tek faqja: Materiale Historike